PROJEKT NIM

Share on FacebookTweet about this on TwitterShare on TumblrPin on PinterestShare on LinkedInEmail this to someonePrint this page

(Project Nim)
Wlk. Brytania, 2011, 93 min.
Reż. James Marsh
Dystrybucja: Against Gravity

Jest taka pocieszna polska seria komiksowa, która dla niejednego dzisiejszego oldboja stanowiła zacną część dzieciństwa w ostatnich dekadach PRLu. W latach 50. dla Świata Młodych wymyślił ją Henryk Jerzy Chmielewski, a skupiała się ona wokół postaci dwóch harcerzy Romka i A’Tomka, którzy próbowali wyprowadzić na ludzi niesfornego szympansa imieniem Tytus. Tematem zeszłorocznego dokumentu Projekt Nim Jamesa Marsha też jest uczłowieczanie małpy, jednak podczas gdy u Chmielewskiego epizody z małpką miały jedynie „uczyć bawiąc”, film Brytyjczyka – edukując niczym typowy film przyrodniczy – jednocześnie przeraża mało wesołymi wnioskami na temat ludzkiej natury.


Jesień 1973 r.: w ośrodku badawczym w Oklahomie szympansica wydaje na świat męskiego potomka. Macierzyństwem nie dane jest jej cieszyć się zbyt długo: mały szympans zostaje odebrany matce przez obsługę ośrodka i przekazany w ręce psychologa Herberta Terrace’a, który nadaje mu imię „Nim” i oddaje na wychowanie młodej hipisce. W ten sposób rozpoczyna się jeden z najbardziej odważnych eksperymentów psychologiczno-lingwistycznych przeprowadzonych na ssakach naczelnych. Jego cel? Udowodnić, że szympans – wychowywany wśród ludzi i przyuczany do języka migowego – z czasembędzie w stanie komunikować się formami językowymi zrozumiałymi dla człowieka.


James Marsh nikomu nie musi udowadniać swojej wartości jako dokumentalisty. Rekonstruując w Człowieku na linie słynny spacer Philippe Petita pomiędzy wieżami World Trade Center, dał światu film dokumentalny emocjonujący jak niejeden przykład kina kasiarskiego, a samym Amerykanom swoją ciepłą humoreską zapewnił balsam na jątrzącą się ranę po wydarzeniach 9 września 2001 r. (za co przez Amerykańską Akademię został nagrodzony w 2009 r. Oscarem dla Najlepszego Dokumentu). Podobnie jak krajan Kevin MacDonald (Marley, 2012) Marsh nie ogranicza się jedynie do reportażowych gatunków i od czasu do czasu robi też w fabule (Król, 2005, Wilcze prawo, 2009, także Shadow Dancer – powstający właśnie projekt z Clive’em Owenem i Gillian Anderson). Swoje doświadczenia stamtąd z sukcesem przenosi do dokumentu, czego trzymający w napięciu Projekt Nim jest najlepszym przykładem; niby mamy tu standardową formułę gadających głów przemieszaną z archiwaliami, a ogląda się to z nie mniejszą uwagą niż wystawną i zbieżną tematycznie Genezę Planety Małp (2011) Ruperta Wyatta


Marsha talent do składnego i zajmującego komunikowania treści to jedno, drugie to sama treść. A akurat historia Nima to materiał tak dramaturgicznie ciekawy, że w zasadzie mógłby opowiadać się sam (wzloty i upadki projektu, wpływ procesu uczłowieczania na samego szympansa, a także piętno, jakie Nim odciska na biografiach kolejnych nauczycieli i matkujących mu kobiet). Nie chcąc odbierać widzom przyjemności poznawania losów małpy zdanej na pastwę ludzi, wdawać się tutaj w szczegóły tej historii zamiaru nie mam, ale zapewniam, że bogactwo wniosków, które przynosi ona na temat relacji człowiek-natura, nieporównywalne jest z niczym, co można obejrzeć na kanale Animal Planet.
I choć Marsh w relacjonowaniu historii Nima korzysta z całego arsenału filmowych środków, które w teorii powinny stawiać pod znakiem zapytania jego prawdomówność jako dokumentalisty (umyślnie skojarzeniowy montaż, manipulatorsko rzewna muzyka ilustrująca seceny rozstania itp.), widz nawet przez moment nie śmie wątpić w prawdziwość tego, co reżyser odmalowuje z archiwalnych nagrań, rekonstrukcji zdarzeń i wywiadów z opiekunami szympansa, który przechodzi z rąk do rąk. Podobnie trudno polemizować z kolorami, jakie dobrał, by ten grupowy portret stworzyć – każda inna paleta mogłaby się wydać zbyt zakłamana, by oddać charakter poszczególnych postaci tego dramatu – tak pozbawionego pokory człowieka, jak i bogu ducha winnej małpy.


(1,5 x KLAPS! = bardzo dobry film)

 

Źródła: Wikipedia, materiały dystrybutora

Share on FacebookTweet about this on TwitterShare on TumblrPin on PinterestShare on LinkedInEmail this to someonePrint this page

You may also like...

1 Response

  1. Anonymous pisze:

    Widziałam w telewizji – naprawdę super film. Polecam!<br /><br />Ania

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany.

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.